Ο ΠΑΓΚΟΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Ένας νεαρός υδατοσφαιριστής μπορεί να προπονείται όλη την εβδομάδα και να περνά σχεδόν ολόκληρο τον αγώνα έξω από το νερό. Πότε αυτή η επιλογή αποτελεί μέρος της εκπαίδευσής του και πότε η ανάπτυξή του σταματά στην άκρη της πισίνας;

Το τελευταίο οκτάλεπτο αρχίζει. Το παιχνίδι είναι αμφίρροπο. Ο προπονητής κοιτάζει τον πίνακα, δίνει οδηγίες, αλλάζει δύο παίκτες και επιστρέφει την προσοχή του στο νερό.

Στην άκρη της πισίνας, ένας αθλητής περιμένει.

Έχει κάνει όλες τις προπονήσεις. Έχει ταξιδέψει με την αποστολή. Έχει φορέσει το σκουφάκι του και έχει προετοιμαστεί για τον αγώνα.

Μπορεί να μη μπει καθόλου.

Η εικόνα δεν είναι ασυνήθιστη στον αναπτυξιακό αθλητισμό. Ούτε αποδεικνύει από μόνη της ότι ο προπονητής έχει πάρει λανθασμένη απόφαση.

Αλλά θέτει ένα ερώτημα που οι σύλλογοι οφείλουν να αντιμετωπίσουν.

Όταν ένα παιδί βρίσκεται συστηματικά στον πάγκο, ποιο ακριβώς είναι το σχέδιο ανάπτυξής του;

Η νίκη και η ανάπτυξη δεν είναι πάντα το ίδιο πράγμα

Στον αγωνιστικό αθλητισμό, ο προπονητής καλείται να πάρει αποφάσεις.

Να επιλέξει την κατάλληλη εξάδα. Να διαχειριστεί τις αποβολές. Να προστατεύσει ένα προβάδισμα. Να αντιμετωπίσει έναν ισχυρότερο αντίπαλο.

Καμία σοβαρή συζήτηση για τον χρόνο συμμετοχής δεν μπορεί να αγνοήσει αυτές τις ευθύνες.

Υπάρχει όμως μια ουσιαστική διαφορά ανάμεσα σε μια ομάδα που έχει ως αποκλειστικό στόχο την άμεση αγωνιστική επιτυχία και σε ένα αναπτυξιακό πρόγραμμα που υπόσχεται να εκπαιδεύσει αθλητές για το μέλλον.

Η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή, στη συναινετική επιστημονική της δήλωση για την ανάπτυξη νεαρών αθλητών, υπογραμμίζει ότι τα αναπτυξιακά προγράμματα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις διαφορετικές πορείες ωρίμανσης και να προσαρμόζονται στις ατομικές ανάγκες.

Η ανάπτυξη δεν είναι μια ευθεία γραμμή.

Ένας αθλητής μπορεί να είναι σωματικά έτοιμος στα 14. Ένας άλλος μπορεί να αποκτήσει την ίδια αγωνιστική αυτοπεποίθηση στα 17.

Αν η αξιολόγηση βασίζεται αποκλειστικά στο ποιος προσφέρει περισσότερα σήμερα, υπάρχει ο κίνδυνος να παραβλεφθεί εκείνος που θα μπορούσε να προσφέρει περισσότερα αύριο.

Η επιτυχία μιας αναπτυξιακής ομάδας δεν μπορεί επομένως να μετριέται μόνο από τη θέση της στη βαθμολογία.

Πρέπει να εξετάζεται και ποιοι αθλητές προχώρησαν πραγματικά μέσα στη χρονιά.

Στην υδατοσφαίριση, τα λεπτά έχουν ιδιαίτερη σημασία

Η υδατοσφαίριση διαθέτει ένα χαρακτηριστικό που κάνει τη συζήτηση ακόμη πιο σύνθετη.

Οι αλλαγές μπορούν να γίνονται επανειλημμένα, σύμφωνα με τους κανονισμούς, ενώ οι διαφορετικές αγωνιστικές θέσεις απαιτούν διαφορετική σωματική και τακτική διαχείριση.

Ο χρόνος συμμετοχής δεν είναι ίδιος για όλους, ούτε μπορεί να αξιολογηθεί χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ο ρόλος κάθε παίκτη.

Επιστημονική μελέτη του 2020 εξέτασε 352 άνδρες υδατοσφαιριστές από 18 εθνικότητες, αναλύοντας 180 αγώνες δύο παγκοσμίων πρωταθλημάτων.

Ο μέσος πραγματικός χρόνος συμμετοχής ήταν 17,4 λεπτά ανά αγώνα, με σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ αθλητών.

Σε ορισμένες περιπτώσεις καταγράφηκαν μόλις 2,3 λεπτά και σε άλλες έως 31,6 λεπτά.

Πρόκειται για δεδομένα αθλητών υψηλού επιπέδου, όχι για μελέτη νεανικών πρωταθλημάτων. Δείχνουν όμως πόσο διαφορετικό μπορεί να είναι το αγωνιστικό φορτίο ακόμη και μέσα στο ίδιο άθλημα.

Για έναν νεαρό παίκτη, η συστηματική καταγραφή του χρόνου συμμετοχής θα μπορούσε να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο.

Όχι για να επιβληθεί μηχανικά ο ίδιος χρόνος σε όλους.

Αλλά για να γνωρίζει ο προπονητής αν ένας αθλητής αποκτά επαρκείς αγωνιστικές εμπειρίες για τον ρόλο και το στάδιο ανάπτυξής του.

Η προπόνηση δεν αναπαράγει πλήρως τον αγώνα

Ένας παίκτης μπορεί να δουλεύει καθημερινά την πάσα, το σουτ, την άμυνα και την τακτική.

Ο αγώνας, όμως, προσθέτει κάτι που καμία προπονητική άσκηση δεν μπορεί να αναπαράγει απόλυτα.

Την αβεβαιότητα.

Την απόφαση που πρέπει να ληφθεί όταν ο αντίπαλος αλλάζει θέση. Το σουτ που πρέπει να εκτελεστεί ενώ το χρονόμετρο τελειώνει. Την άμυνα που πρέπει να οργανωθεί αμέσως μετά από ένα λάθος.

Η προπόνηση προετοιμάζει τον αθλητή για αυτές τις καταστάσεις.

Η αγωνιστική εμπειρία του επιτρέπει να τις αντιμετωπίσει με πραγματικές συνέπειες.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε λεπτό συμμετοχής παράγει αυτομάτως μάθηση.

Ένας αθλητής μπορεί να αγωνιστεί χωρίς να κατανοήσει τι έκανε σωστά ή λανθασμένα.

Όταν όμως η συμμετοχή συνδέεται με συγκεκριμένους στόχους, ανατροφοδότηση και επόμενες ευκαιρίες, μπορεί να αποτελέσει σημαντικό μέρος της ανάπτυξής του.

Το ζήτημα δεν είναι απλώς να μπει ένα παιδί στο νερό.

Είναι να ξέρει γιατί μπαίνει, τι προσπαθεί να εφαρμόσει και τι θα αξιολογηθεί μετά.

Ποιος πληρώνει το τίμημα της αναμονής;

Η επιστημονική βιβλιογραφία για την εγκατάλειψη του νεανικού αθλητισμού δείχνει ότι η απόφαση ενός παιδιού να σταματήσει σπάνια εξηγείται από έναν μόνο παράγοντα.

Συστηματική ανασκόπηση 69 μελετών, δημοσιευμένη το 2024, εξέτασε την εγκατάλειψη του αθλητισμού μέσα από ένα ευρύ σύνολο ατομικών, κοινωνικών και οργανωτικών παραγόντων.

Η αντίληψη της προσωπικής ικανότητας, η δομή των διοργανώσεων, η οικογενειακή υποστήριξη και οι ανταγωνιστικές απαιτήσεις της καθημερινότητας αποτελούν μέρος αυτής της σύνθετης εικόνας.

Άλλη συστηματική ανασκόπηση, επίσης δημοσιευμένη το 2024, ανέδειξε τη σημασία της απόλαυσης, της αθλητικής ικανοποίησης και της αίσθησης επιτυχίας στη διατήρηση της συμμετοχής.

Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ώστε να υποστηρίξουμε ότι ο πάγκος από μόνος του οδηγεί ένα παιδί να εγκαταλείψει την υδατοσφαίριση.

Υπάρχει όμως σοβαρός λόγος να εξετάσουμε τι συμβαίνει όταν η περιορισμένη συμμετοχή συνοδεύεται από έλλειψη προόδου, αβεβαιότητα και μειωμένη αίσθηση προσωπικής αξίας μέσα στην ομάδα.

Για έναν νεαρό αθλητή, το ερώτημα δεν είναι πάντα «Γιατί δεν παίζω;».

Μερικές φορές γίνεται κάτι πολύ πιο δύσκολο.

«Έχει νόημα να συνεχίσω;»

Δεν χρειάζονται όλοι οι αθλητές τα ίδια λεπτά

Η συζήτηση για την ανάπτυξη συχνά οδηγείται σε δύο αντίθετες θέσεις.

Από τη μία, ότι όλα τα παιδιά πρέπει να αγωνίζονται ακριβώς τον ίδιο χρόνο.

Από την άλλη, ότι ο χρόνος συμμετοχής πρέπει να καθορίζεται αποκλειστικά από την αγωνιστική απόδοση.

Καμία από τις δύο προσεγγίσεις δεν καλύπτει όλες τις ηλικίες και όλα τα επίπεδα.

Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής αναγνωρίζει ότι η ισότιμη συμμετοχή, ιδιαίτερα σε παιδιά έως 12 ετών, μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση της απόλαυσης και της εμπλοκής τους στον αθλητισμό.

Καθώς οι αθλητές μεγαλώνουν και οι απαιτήσεις αυξάνονται, η διαχείριση γίνεται πιο σύνθετη.

Ένας προπονητής U18 μπορεί να χρειάζεται διαφορετική κατανομή χρόνου σε έναν κρίσιμο αγώνα.

Αυτό όμως δεν καταργεί την υποχρέωση του συλλόγου να προσφέρει αναπτυξιακές ευκαιρίες στους υπόλοιπους αθλητές.

Αν ένας παίκτης δεν μπορεί να αποκτήσει επαρκή εμπειρία σε μια συγκεκριμένη διοργάνωση, ίσως χρειάζεται άλλου τύπου αγώνες, διαφορετικό αγωνιστικό ρόλο ή συμμετοχή σε δεύτερο αναπτυξιακό σχήμα, όπου αυτό επιτρέπεται.

Η λύση δεν είναι απαραίτητα να μοιραστούν όλα τα λεπτά εξίσου.

Είναι να μη μείνει κανείς χωρίς πραγματική διαδρομή εξέλιξης.

Η παγίδα του «έτοιμου» παίκτη

Στις νεανικές ηλικίες, η σωματική ανάπτυξη δεν πραγματοποιείται με τον ίδιο ρυθμό.

Κάποιοι αθλητές αποκτούν νωρίτερα δύναμη, ταχύτητα και σωματική παρουσία.

Άλλοι χρειάζονται περισσότερο χρόνο.

Η πρόωρη σωματική ωρίμανση μπορεί να δημιουργεί αγωνιστικά πλεονεκτήματα που δεν αντιστοιχούν απαραίτητα σε μεγαλύτερες μακροπρόθεσμες δυνατότητες.

Αν ένας σύλλογος επενδύει συστηματικά μόνο στους παίκτες που είναι ήδη πιο αποτελεσματικοί, κινδυνεύει να περιορίσει τις ευκαιρίες εκείνων που αναπτύσσονται αργότερα.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στην υδατοσφαίριση, όπου η σωματική επαφή, η δύναμη και η αντοχή επηρεάζουν έντονα την αγωνιστική εικόνα.

Ο καλός αναπτυξιακός προπονητής δεν χρειάζεται μόνο να αναγνωρίζει ποιος είναι έτοιμος σήμερα.

Χρειάζεται να διακρίνει ποιος μπορεί να εξελιχθεί αύριο.

Τι θα μπορούσε να αλλάξει στους συλλόγους

Ένα ουσιαστικό αναπτυξιακό πρόγραμμα δεν χρειάζεται να υπόσχεται συγκεκριμένο αριθμό λεπτών σε κάθε αθλητή.

Χρειάζεται όμως να μπορεί να εξηγήσει τι προσφέρει στον καθένα.

Ένας σύλλογος θα μπορούσε να παρακολουθεί συστηματικά τον πραγματικό χρόνο συμμετοχής, τις διαφορετικές θέσεις στις οποίες δοκιμάζεται κάθε παίκτης και τις αγωνιστικές δεξιότητες που αναπτύσσει.

Θα μπορούσε επίσης να οργανώνει αγώνες διαφορετικού επιπέδου, να δίνει συγκεκριμένες ευκαιρίες εφαρμογής όσων διδάσκονται στην προπόνηση και να αξιολογεί την πρόοδο σε βάθος μηνών.

Αυτές είναι προτάσεις αναπτυξιακής πρακτικής, όχι ένα επιστημονικά επικυρωμένο ενιαίο πρωτόκολλο για όλες τις ομάδες.

Το σημαντικότερο είναι να υπάρχει συνέχεια.

Αν ένας παίκτης περνά μια ολόκληρη αγωνιστική περίοδο με ελάχιστη συμμετοχή, το ερώτημα δεν πρέπει να τίθεται μόνο από τον ίδιο ή την οικογένειά του.

Πρέπει να το θέτει και ο σύλλογος.

Τι μάθαμε για αυτόν τον αθλητή;

Ποιες δεξιότητες ανέπτυξε;

Πού θα βρει την επόμενη αγωνιστική ευκαιρία;

Και τι πρέπει να αλλάξουμε εμείς ώστε να μπορέσει να προχωρήσει;

Ο πάγκος δεν είναι το πρόβλημα. Η απουσία σχεδίου είναι.

Ένας νεαρός αθλητής δεν μπορεί να παίζει σε κάθε αγώνα.

Θα υπάρξουν στιγμές που θα περιμένει, που θα κάνει λάθη, που θα χάσει τη θέση του ή που κάποιος συμπαίκτης του θα είναι καλύτερα προετοιμασμένος.

Αυτές οι εμπειρίες αποτελούν μέρος του ανταγωνιστικού αθλητισμού.

Αλλά η ανάπτυξη δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στην υπομονή.

Χρειάζεται προπονητικό σχέδιο, αγωνιστικές ευκαιρίες, σαφή κριτήρια και επαναξιολόγηση.

Μια ομάδα μπορεί να κατακτήσει ένα πρωτάθλημα με περιορισμένο αριθμό βασικών παικτών.

Το ερώτημα είναι πόσους πραγματικά ανέπτυξε στη διάρκεια της χρονιάς.

Γιατί στο τέλος μιας αναπτυξιακής περιόδου, ο σημαντικότερος απολογισμός δεν βρίσκεται μόνο στον πίνακα των αποτελεσμάτων.

Βρίσκεται στους αθλητές που είναι καλύτεροι από ό,τι ήταν όταν ξεκίνησαν.

Ο πάγκος μπορεί να είναι μέρος της εκπαίδευσης. Δεν μπορεί να είναι ολόκληρο το αναπτυξιακό σχέδιο.

YARE WATER POLO | ΤΟ ΘΕΜΑ